ვარძია: გამოქვაბულების ქალაქი, რომელიც მთელი წელი ღიაა
ვარძია, სამცხე-ჯავახეთის რეგიონში, საქართველოს ყველაზე ვრცელი გამოქვაბულთა მონასტრული კომპლექსია და ყოველდღე ღიაა — ჩვეულებრივ, ზაფხულში (აპრილი–ოქტომბერი) 9:00-დან 18:00-მდე, ზამთარში კი 10:00-დან 17:00-მდე. შესვლა რამდენიმე ლარი ღირს; კარიბჭესთან გიდები დამატებით ფასს ითხოვენ. კომპლექსი ერუშეთის მთაზეა მიკრული, მტკვრის ზემოთ, თბილისიდან ავტომაგისტრალით A9 დაახლოებით 3 საათის სავალზე, ახალციხიდან კი 1,5 საათის. ბოლო 12 კმ თმოგვიდან მოხვეული ასფალტირებული გზაა; ახალციხიდან მარშრუტკები იშვიათად დადის, ამიტომ უფრო საიმედოა დაქირავებული მანქანა ან ერთდღიანი ტური ბორჯომიდან.
შიგნით ციცაბო ქვის კიბეებსა და ვიწრო გვირაბებში ადიხარ; ჩაიცვი მყარი ფეხსაცმელი და თან წაიღე წყალი. ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია თავისი XII საუკუნის ფრესკებით მთავარი მიზიდულობის ობიექტია, თუმცა „საიდუმლო გვირაბის“ გასასვლელი მაღალი სტუმრებისთვის ვიწროა. საუკეთესო თვეებია მაისი, ივნისი და სექტემბერი — ივლისი და აგვისტო ცხელია და შუადღისთვის ხალხმრავალი. მე გირჩევთ სასტუმრო ახალციხეში დაჯავშნოთ (ორმიანი ნომერი 80–120 ლარი ღამეში), ვიდრე თბილისიდან ერთდღიანი ექსკურსია მოაწყოთ, რადგან გზა გრძელია და ეს ადგილი მშვიდად, დილით დათვალიერებას იმსახურებს.
დავითგარეჯა: მისასვლელი თბილისიდან და ზღვართან მისასვლელი ბილიკი
დავითგარეჯა, კახეთის რეგიონში, აზერბაიჯანის საზღვართან მდებარე კლდეში ნაკვეთი მონასტრული კომპლექსი, ნაწილობრივ ხელმისაწვდომია. მთავარი მონასტერი, ლავრა, ვიზიტორებისთვის ყოველდღე ღიაა (გარიჟრაჟიდან დაბინდებამდე, შესვლა უფასოა), მაგრამ ცნობილი უდაბნოს გამოქვაბულის ფრესკები და ქედზე გამავალი ბილიკი საზღვრამდე ზოგჯერ საზღვრის დაძაბულობის გამო შეზღუდულია. გასვლამდე ადგილზე დააზუსტეთ — საქართველოს სასაზღვრო პოლიციას ბილიკის დახურვა გაფრთხილების გარეშე შეუძლია. თბილისიდან მგზავრობა (დაახლოებით 70 კმ) საგარეჯოს გავლით 1,5–2 საათს გრძელდება; ბოლო 15 კმ უხეში მიწის გზაა, ამიტომ სასურველია 4x4 ან ტური თბილისიდან (დაახლოებით 80–120 ლარი ერთ ადამიანზე).
სანახავად საუკეთესო დროა აპრილი–ივნისი ან სექტემბერი–ოქტომბერი, როცა ტემპერატურა ზომიერია; ზაფხულის სიცხე მძაფრია და ჩრდილი ცოტაა. თან წაიღეთ პასპორტი (სასაზღვრო ზონა) და წყალი. ივლის-აგვისტოში შუადღის ვიზიტს გამოტოვებდი და გახსნის დროს წავიდოდი. დარჩით თბილისში (სასტუმროები ძველ ქალაქში 150 ლარიდან) ან, ადრეული გასვლისთვის, საგარეჯოში (საოჯახო სასტუმროები 60 ლარიდან). გაითვალისწინეთ, რომ უდაბნოს გამოქვაბულის ფრესკების ნახვა მხოლოდ ბილიკის ღიაობის შემთხვევაშია შესაძლებელი — მოგზაურობა მხოლოდ მათ ირგვლივ არ დაგეგმოთ.
სხვა გამოქვაბული მონასტრები: რომელია ღია და ღირს თუ არა გადახვევა
უფლისციხე, გორის მახლობლად, უძველესი კლდეში ნაკვეთი ქალაქია და არა მოქმედი მონასტერი, მაგრამ ყოველდღე ღიაა (9:00–18:00, შესვლა დაახლოებით 10 ლარი) და ადვილად მისაღწევია: 15 წუთი ტაქსით გორიდან, ან 1,5 საათი თბილისიდან მარშრუტკით. ის უფრო წარმართულია, ვიდრე ქრისტიანული და აკლია ვარძიის ფრესკები, მაგრამ გარემო და ისტორია შთამბეჭდავია. თუ დრო შეზღუდული გაქვთ, გამოტოვეთ — ვარძია უფრო შთამბეჭდავია. უფრო მშვიდი გამოქვაბული მონასტრისთვის წადით ვანის ქვაბებში, ვარძიის მახლობლად: ის უფრო პატარაა, უფასო და ხშირად ცარიელი, თუმცა მისასვლელი ბილიკი ციცაბო და უნიშნოა.
კახეთში, ნეკრესის მონასტერი ყვარლის მახლობლად, მოიცავს პატარა გამოქვაბულის ეკლესიას და ყოველდღე ღიაა (უფასო, 10:00–18:00). თბილისიდან 2 საათის სავალზეა და კარგად ერწყმის ალაზნის ველზე ღვინის დეგუსტაციას. მე გირჩევთ სასტუმრო თელავში დაჯავშნოთ (100 ლარიდან), რათა კახეთის მონასტრები და მარანი მშვიდად მოინახულოთ. ეს ადგილები ვარძიაზე ნაკლებ ძალისხმევას მოითხოვს, მაგრამ მაინც საჭიროებს შესაბამის ფეხსაცმელს. მოერიდეთ მართლმადიდებლურ დღესასწაულებზე ვიზიტს, თუ სიმშვიდე გსურთ — ადგილობრივები მაშინ ამ ადგილებს მასობრივად სტუმრობენ.
ბაზის დაგეგმვა: სასტუმროები და ტრანსპორტი
ვარძიისთვის დარჩით ახალციხეში (სასტუმროები 80–150 ლარი) ან ბორჯომში (100–200 ლარი), ორივე 1,5 საათის სავალზეა. ბორჯომში უფრო მეტი არჩევანია სასტუმროებში და სასიამოვნო პარკია, მაგრამ ახალციხე უფრო ახლოსაა გამოქვაბულების ობიექტთან. დავითგარეჯისთვის ბუნებრივი ბაზა თბილისია: ძველ ქალაქში სასტუმროები 150 ლარიდანაა, ხოლო ერთდღიანი ტურები თავისუფლების მოედნიდან იწყება. თუ კახეთის მონასტრებთან ახლოს გსურთ დარჩენა, თელავი ან სიღნაღი გთავაზობთ საოჯახო სასტუმროებს 60 ლარიდან. პიკის სეზონზე (მაისი–სექტემბერი) ადრე დაჯავშნეთ განთავსება თბილისში ან ბორჯომში, რადგან თავისუფალი ადგილები მცირდება.
გამოქვაბულების ობიექტებამდე საზოგადოებრივი ტრანსპორტი შეზღუდულია; მძღოლიანი მანქანის დაქირავება (დაახლოებით 150–250 ლარი დღეში) ყველაზე მოქნილი ვარიანტია. მარშრუტკები ახალციხემდე და გორამდე დადის, მაგრამ შემდგომი მგზავრობა ტაქსის დაქირავებას მოითხოვს. დავითგარეჯისთვის ტურები სასაზღვრო ზონაში გადაადგილების უმარტივესი გზაა. მე არ გირჩევდი ვარძიისა და დავითგარეჯის ერთ დღეში შეთავსებას — ისინი ქვეყნის საპირისპირო მხარესაა. სამაგიეროდ, თითოეულ ობიექტს სრული დღე დაუთმეთ. გახსოვდეთ, რომ ზოგიერთი გამოქვაბულის შიდა სივრცე ვიწროა და ცუდად განათებული; პატარა ფანარი გამოგადგებათ.