როგორ მივიდეთ: გზა თბილისიდან ან ახალციხიდან
ფარავანი ჯავახეთის პლატოზე, დაახლოებით 2,073 მეტრ სიმაღლეზე მდებარეობს, თბილისიდან დასავლეთით დაახლოებით 110 კილომეტრში, თბილისი–ნინოწმინდის გზის გავლით. მგზავრობას ორ-ნახევარიდან სამ საათამდე სჭირდება, გზად ცალკის გავლით და ქციის ხეობის გადაკვეთით. მარშრუტკები თბილისის ორთაჭალის სადგურიდან ნინოწმინდისა და ახალქალაქის მიმართულებით დღეში რამდენჯერმე გადის; მძღოლს სთხოვეთ, ტბისკენ მოსახვევთან გაჩერდეს, შემდეგ სანაპირომდე 20 წუთი ფეხით იარეთ. ახალციხიდან მანძილი დაახლოებით 75 კილომეტრია, საათნახევარი ახალქალაქის გზაზე. ახალციხიდან მძღოლიანი მანქანის ქირაობა დღეში 120–180 ლარი ღირს; თბილისიდან 250–350 ლარს ველოდოთ.
პრაქტიკული ბაზა ახალციხეა, პატარა ქალაქი აღდგენილი ციხითა და სასტუმრო სახლების კრებულით, ან ბორჯომი, 45 წუთით ჩრდილოეთით და უკეთესად აღჭურვილი სასტუმროებით. ორივე ერთდღიანი მოგზაურობის ფარგლებშია. თუ უფრო ახლოს გსურთ დარჩენა, ნინოწმინდას აქვს მარტივი სასტუმრო სახლები, მაგრამ არჩევანი მწირია და ინგლისური შეზღუდულია. პლატოზე მშვიდი დღისთვის მე ახალციხეში ორ ღამეს დაჯავშნიდი და ადრე გავიდოდი — წყალზე 10 საათამდე სინათლეა მოსვლის მიზეზი.
რა ვნახოთ ტბის გარშემო
თავად ტბა ზედაპირული, ქარიანი 37 კვადრატული კილომეტრია, დეკემბრიდან მარტამდე გაყინული და უხეირო ბორცვებით შემოფარგლული. სანაპიროზე არავითარი განაშენიანება არ არის: რამდენიმე სათევზაო ნავი, მეტეოსადგური და აღმოსავლეთ მხარეს მიტოვებული სოფელი ფარავანი. XI საუკუნის ფარავნის ეკლესია, ახლა დედათა მონასტერი, წყლის ზემოთ დგას და ჩვეულებრივ ღიაა მნახველებისთვის; ქალებმა თავსაბურავი უნდა იქონიონ. გზა სამხრეთით სოფელ ფოკამდე გრძელდება, სადაც პატარა მუზეუმი ინახავს რეგიონის ბერძნული და დუხობორების თემების არტეფაქტებს. ის არარეგულარულად მუშაობს; წინასწარ დაურეკეთ ახალციხის მუზეუმს.
ათი კილომეტრით აღმოსავლეთით, ქციის ხეობაში შუა საუკუნეების ხერთვისის ციხის ნანგრევებია, უფრო შორს კი ვარძიის გამოქვაბული მონასტერი ახალციხიდან 45 წუთის სავალზეა. ჯავახეთის პლატო ასევე მოფენილია პატარა ეკლესიებით — თმოგვი, ერთაწმინდა და სასუნცი დავითის ძეგლი ყველა ახლოსაა ახალქალაქის გზასთან. საუკეთესო თვეები მაისიდან სექტემბრამდეა; ივნისი მოაქვს ველურ ყვავილებს, ივნისიდან აგვისტომდე დღისით თბილია, მზის ჩასვლის შემდეგ კი ცივი. ზამთარში ვიზიტები შესაძლებელია, მაგრამ გზა თოვლის შემდეგ შეიძლება დაიკეტოს.
სად დავიძინოთ და რა ვჭამოთ
ახალციხეში ციხის გარშემო ძველ ქალაქში სულ უფრო მეტი სასტუმრო სახლია, ორმისიანი ნომრები 70-დან 120 ლარამდე, საუზმის ჩათვლით. ბორჯომში, 45 წუთით ჩრდილოეთით, უფრო ფართო არჩევანია — საბჭოთა პერიოდის სანატორიუმიდან გადაკეთებული საშუალო დონის სასტუმროდან პარკის მახლობლად მდებარე პატარა ოჯახური ადგილებამდე, ჩვეულებრივ 100–180 ლარი. მე ახალციხეში დავჯავშნიდი სიახლოვის გამო და იმიტომ, რომ ციხეზე საღამოს შუქი ღირს დარჩენად. ნინოწმინდის სასტუმრო სახლები იაფია (50–80 ლარი), მაგრამ მარტივი და ხშირად დაკავებულია ჰუმანიტარული მუშაკების მიერ; მათზე დაყრდნობამდე ხელმისაწვდომობა შეამოწმეთ.
პლატოზე საკვები მარტივია: ხაჭაპური, შემწვარი ხორცი და ადგილობრივი ჯავახეთის თაფლი, რომელიც ტბის მახლობლად გზისპირა დახლებზე იყიდება. ახალქალაქში რამდენიმე კაფეა სომხური სტილის კერძებით, მაგრამ თავად ტბასთან რესტორნები არ არის. თან იქონიეთ წყალი, პური და ხილი. ახალციხეში ციხის მახლობლად ძველი ქალაქის რესტორნები საიმედო ქართულ კერძებს გთავაზობთ; სრული კერძისთვის ერთ სულზე 15–25 ლარს ველოდოთ. ბორჯომის გარეთ ესპრესოს ან ხელნაკეთ ლუდს ნუ ელოდებით.
პრაქტიკული საკითხები და რა გამოტოვოთ
მარშრუტისთვის სრული დღე გამოყავით: თბილისი–ცალკა–ფარავანი–ახალქალაქი–ახალციხე დაახლოებით 250 კილომეტრია და ექვსი საათი მგზავრობა, ტბასთან სამი საათი რჩება. გზა მთლიანად ასფალტირებულია, მაგრამ ორმოებიანი; სტანდარტული მანქანა ზაფხულში ვარგა. საწვავი ცალკაში ან ახალციხეში შეავსეთ — პლატოზე ბენზინგასამართი სადგურები არ არის. მობილური კავშირი წყვეტილია. ტემპერატურა მკვეთრად ეცემა 17:00 საათის შემდეგ, თუნდაც ივლისში; ქარგაუმტარი ფენა წაიღეთ. ტბა გაჩერების ადგილია, არა კურორტი: არ არის ნავების გაქირავება, არ არის დასაწოლები, არ არის სანაპირო ბილიკი.
თავი შეიკავეთ ფარავნისა და ნაჩქარევი ვარძიის ვიზიტის ერთ დღეში გაერთიანების ცდუნებისგან — ორივე დროს იმსახურებს და მათ შორის გზა ნელია. ხშირად შემოთავაზებული „ჯავახეთის ტბების ტური“, რომელიც ფარავანს, ხანჩალსა და მადათაფას ერთ დილაში აერთიანებს, ძირითადად მანქანაში გატარებული დროა. თუ მხოლოდ ერთი დღე გაქვთ, აირჩიეთ ფარავანი და ახალციხის ციხე. თუ ორი გაქვთ, დაამატეთ ვარძია და ხერთვისის ციხე. საუკეთესო ღირებულებაა ახალციხეში დაბინავება და პლატოსთვის ადგილობრივი მძღოლის დაქირავება, ვიდრე თბილისიდან ჯგუფურ ტურში შეერთება.
